De leukste Shirakawa-go bezienswaardigheden en tips

Shirakawa-go is een van de meest authentieke dorpen die je in Japan kunt bezoeken. Dit dorp ligt in het berglandschap van Gifu en staat bekend om de unieke Gassho-stijl boerderijen en het prachtig groen landschap.

In dit artikel delen we alle tips die je moet weten voor een leuk dagje uit in Shirakawa-go. Of je nu van plan bent om een dag door te brengen of langer, onze tips zorgen ervoor dat je alles uit je bezoek gaat halen.

Wat te doen in Shirakawa-goWat te doen in Shirakawa-go

Het leuke aan het bezoeken van Shirakawa-go is dat je het gevoel hebt alsof de tijd hier heeft stilgestaan. De iconische boerderijen zijn fantastisch, maar vooral de authentieke sfeer van het dorpsleven en het serene landschap is bijzonder om te ervaren. Goed om te weten: Shirakawa-go, Shirakawago en Shirakwa go verwijzen allemaal naar dezelfde plek, maar de officiële benaming is Shirakawa-go. Ben je benieuwd wat te doen in Shirakawa-go? Lees verder om te ontdekken wat de leukste dingen zijn die je hier kunt doen.

Tip: hieronder vind je een kaart van het dorp met de hoogtepunten van de stad. Klik in de rechterbovenhoek om de kaart te vergroten. Je kunt de kaart opslaan in je Google Maps account door op het stersymbool naast de titel te klikken. Deze kaart kun je gebruiken wanneer je er bent door deze stap voor stap te volgen.

#1 Bezoek Ogimachi

Als je naar het dorp reist ga je natuurlijk om de Gassho-stijl boerderijen te verkennen. Het iconische dorp Ogimachi is onderdeel van de Shirakawa-go dorpen. Ogimachi is het grootste en populairste dorp, omdat dit het dorp is waar het busstation staat. Dit is dus het dorp waar je aankomt nadat je uitstapt bij de bus. Dit is ook het dorp dat wij hebben bezocht.

De Gassho-stijl boerderijen, met hun unieke steile rieten daken die lijken op gevouwen handen in gebed, vertellen het verhaal van eeuwenoude architectuur die perfect is aangepast aan de weelderige bergachtige omgeving.

Het leukste is om door de straten van het dorp te wandelen en een paar van deze gebouwen en het museum te bezoeken, hierover vertellen we meer bij #2 en #4.

Wij raden het aan als je de drukte wilt vermijden door Shirakawa-go in de vroege ochtend of late middag te bezoeken. Tijdens deze momenten zijn er minder dagtoeristen en ervaar je de serene en authentieke sfeer veel beter.

Nog beter is om, net als ons, te verblijven in het dorp zodat je nadat alle dagtoeristen weg zijn alle tijd hebt en niet vastzit aan de bustijden. De laatste bus naar Takayama is om 17:19 en naar Kanazawa om 17:49. Als je na je bezoek verder reist, raden we aan ook het charmante stadje Takayama te verkennen.

#2 Gassho-zukuri Minkaen

Wanneer je Shirakawa-go bezoekt mag het bezoek aan Gassho-zukuri Minkaen zeker niet ontbreken. Dit is een openluchtmuseum dat de geschiedenis en de pracht van de Gassho-stijl architectuur prachtig laat zien. Toen wij hier in eerste instantie naar toe gingen hadden wij hier geen hoge verwachting van maar we kunnen je verzekeren, het is echt prachtig. Voor meer cultuur en eeuwenoude gebouwen is Kyoto een absolute aanrader.

Dit komt door de eenvoud, de serene opzet en hoe goed je je kunt voorstellen hoe mensen hier vroeger leefden. Ook de kleurrijke bloemenvelden dragen bij aan de bijzondere sfeer. Hoewel wij onszelf niet per se als spiritueel beschouwen, merkten we dat deze plek ons toch aan het denken zette over hoe wij in het Westen leven – en wat de keerzijde daarvan kan zijn voor ons welzijn.

Tijdens je bezoek kun je verschillende soorten huizen zien die afkomstig zijn uit verschillende dorpen die elk een ander doel hadden, zoals een opslaghuis, een tempel en ga zo maar door. De tickets zijn ¥600/€3,85 en kun je ter plekke kopen.

#3 Uitkijkpunt Ogimachi

Als je het leuk vindt om actief bezig te zijn en de tijd hebt, is het wandelen naar uitkijkpunt Ogimachi een aanrader. Vanaf dit punt heb je een mooi uitzicht over het dorp. Deze activiteit is zeker een aanrader als je je afvraagt wat te doen in Shirakawa-go naast het bezoeken van het dorp zelf. Wij raden het aan om aan het einde van de middag te bezoeken wanneer de temperatuur wat daalt, zodat het minder zwaar is en je ook mooiere foto’s krijgt dan wanneer je midden op de middag gaat. De wandeling duurt ongeveer 15 minuten en is niet moeilijk, ondanks dat je wat meters moet stijgen.

Wil je meer mooie uitkijkpunten bezoeken in Japan? Dan mag je Hakone niet overslaan. Hier ben je namelijk vlakbij de iconische berg Mount Fuji.

#4 Hachiman Shrine Shirakawa

Net ten zuiden van het dorp ligt Hachiman Shrine in Shirakawa, dit is een mooie serene vanwege de enorme bomen bij de ingang en de mooie architectuur van het gebouw. Ook is het hier heel rustig en kun je hierdoor genieten van de prachtige omgeving en uitzicht van de omgeving. Zeker de moeite waard om even te bezoeken als je in Shirakawa-go bent. Als je meer tempels en traditionele sfeer wilt beleven kan zeker ook bezoek plannen naar Nara.

#5 Wada-huis

Als je weinig tijd hebt om het openluchtmuseum Gassho-zukuri Minkaen te bezoeken, dan is het bezoeken van het Wada-huis een goed alternatief. Dit historische gebouw is omgebouwd tot een museum dat de traditionele levensstijl van de regio laat zien. Het laat op een kleinschalige opzet zien hoe de ambachtelijke pracht van Shirakawa-go. De historische sfeer en charme die je hier ervaart kun je ook ervaren in Kanazawa.

#6 De onsen van Shirakawa-go no Yu

In het centrum ligt Shirakawa-go no Yu, hier kun je hun onsen bezoeken en even helemaal tot rust komen. Dit is ideaal voor reizigers die overnachten in het dorp en geen onsen tot hun beschikking hebben bij hun accommodatie. Wanneer je Shirakawa-go bezoekt als dagtoerist is het niet nodig om dit te bezoeken, je kunt dan veel beter de tijd doorbrengen in het dorp zelf.

Belangrijke tip: optimaliseer je reisavontuur in Japan en bespaar op je reiskosten met de Japan Rail Pass! Deze exclusieve pas, alleen beschikbaar voor internationale reizigers, biedt onbeperkt gebruik van het uitgebreide Japanse spoorwegnetwerk. Bespaar geld en tijd door je JR Pass vooraf te kopen, want ter plekke aanschaffen is niet mogelijk. Ook kosten losse kaarten meer dan het aanschaffen van de Japan Rail Pass. Klik hier om jouw JR Pass vandaag nog te bestellen!

#7 Bezoek Suganuma en Ainokura

Wanneer je meer tijd hebt, dan is het bezoeken van de naast gelegen dorpen Suganuma en Ainokura een aanrader. Ook hier zie je Gassho-stijl architectuur en krijg je een kijk op het plattelandsleven. Deze uitstapjes zijn interessant als je je afvraagt wat te doen in Shirakawa-go en graag ook de minder toeristische dorpen in de omgeving wilt verkennen.

Het grote verschil is dat het dorp Ogimachi dat wij aanrader een stuk toeristisch is ten opzichte van de andere twee dorpen. Hierdoor is de ervaring anders. Wij hebben zelf beide dorpen niet bezocht, omdat we daar geen tijd voor hadden.

Het lastige is dat Suganuma en Ainokura niet te bereiken zijn met het openbaar vervoer en je dus in bezit moet zijn van een huurauto of een taxi moet nemen.

Ben je enthousiast geworden en wil je dit dorp opnemen in jouw reis alleen loop je vast op de details? Bekijk onze reis op maat naar Japan pagina en ontdek hoe we samen jouw ideale reis kunnen uitstippelen.

Hoe druk of toeristisch is Shirakawago?Hoe druk is Shirakawago

Toen wij in Shirakawa-go liepen hadden wij niet verwacht dat hier in de middag zoveel andere reizigers zouden zijn. Het dorp is klein en je ziet echt mensen. Dit vonden wij echt minder en te druk en toeristisch.

Wij zijn om deze reden ook in de middag als eerst naar het openluchtmuseum Gassho-zukuri Minkaen geweest, in de namiddag naar het uitkijkpunt Ogimach, daarna naar Hachiman Shrine Shirakawa en pas op het eind door de straten gaan wandelen. Dit was pas rond 15:00-16:00 toen veel dagtoeristen al weg waren waardoor de ervaring 1000% beter was.

Als je Shirakawa-go alleen in de middag gaat bezoeken als iedereen dat ook doet valt het bezoek denken wij tegen en moet je jezelf afvragen of dit dan wel de moeite is. Natuurlijk kun je even 2 of 3 uurtjes stoppen en een kijkje nemen alleen wat haal je er dan uit. Het is geen oordeel puur iets om over na te denken :).

Hoeveel dagen heb je nodigHoeveel dagen heb je nodig

Wij raden aan om 1 dag in te plannen in je reisroute voor Shirakawa-go. Om dit dorp te verkennen en de echte schoonheid te ervaren moet je juist er zijn wanneer alle dagtoeristen weg zijn, dit is heel vroeg in de ochtend of na +/- 17:00 uur.

Op het moment dat de dagtoeristen weg zijn is het dorp bijna helemaal verlaten en kun je de authentieke sfeer veel beter ervaren dan overdag. Een ander voordeel is dat, wanneer je meer tijd hebt, je niet hoeft te haasten. Het is niet nodig om meer dan 1 dag te plannen, er is namelijk nog veel moois te zien in Japan.

Als je niet veel tijd hebt kun je het beste in de ochtend aankomen, je bagage achterlaten in een kluisje bij het busstation en door het dorp gaan wandelen. Het beste kun je dan in de namiddag weer de bus pakken naar je volgende bestemming.

Worstel je of je Shirakawa-go als dagje uit moet bezoeken of toch langer moet verblijven? Vind je het lastig om bij meerdere bestemmingen de juiste keuzen te maken? Plan een persoonlijk reis op maat aanvraag consult met ons in – dan helpen we je graag verder.

Waar kun je goed overnachten in ShirakawagoOvernachten

Bij het kiezen van accommodatie in Shirakawa-go is het essentieel om te overwegen welke locatie het beste aansluit bij je reisbehoeften en voorkeuren. We adviseren om in het dorp of net erbuiten te overnachten zodat je niet veel tijd verliest om in het dorp te komen. Je hebt ook accommodaties die buiten het dorp liggen alleen en rijden weinig bussen en zijn lastiger te bereiken.

Het is belangrijk om te weten dat het een klein dorp is, hierdoor zijn er weinig accommodaties. Ook zijn al deze accommodaties kleinschalig waardoor er niet veel kamers zijn. Het is daarom belangrijk om ruim van tevoren te boeken. Wij raden de twee onderstaande accommodaties aan.

  • Wij verbleven bij Shirakawago Guest House Kei en raden dit aan. Het is de best betaalbare accommodatie met een warme sfeer, vriendelijk personeel en een centrale locatie, waardoor je gemakkelijk de bezienswaardigheden van Shirakawago kunt verkennen.
  • Een alternatief met meer luxe is de traditionele ryokan Onyado Yuinosho. Geniet van authentieke kamers, hot spring baden en restaurant met lokale lekkernijen, waardoor je ondergedompeld wordt in de rijke cultuur van de regio.

Check onze tips over waar je het beste kunt overnachten tijdens een vakantie in Japan: Japan hotels gids.

Tip: combineer een verblijf in Shirakawago met een paar nachten in Takayama, Kanazawa, Matsumoto en Kamikōchi om het beste van de Japanse Alpen te ervaren.

Waar kun je goed eten in ShirakawagoEetgelegenheden

In Shirakawa-go kun je genieten van heerlijke lokale gerechten. Een aanrader is om te dineren in traditionele ryokans of lokale restaurants waar je kunt proeven van specialiteiten zoals “Hoba Miso,” een smaakvol gerecht bereid met miso-marinade op magnoliablad.

Daarnaast bieden verschillende eetgelegenheden in het centrum van het dorp een scala aan gerechten, waaronder soba-noedels en lokale groentegerechten. Wij raden de onderstaande plekken aan om te bezoeken:

Tanaka-ya is zonder twijfel de beste plek om te gaan eten, wij konden hier helaas niet eten, omdat wij dit in de avond wilden bezoeken alleen is dit alleen open tijdens de middag voor een lunch. Verschillende locals vertelden ons dat dit de beste plek is om te gaan eten. Deze plek is leuk vanwege 2 redenen, ten eerste serveren ze hier traditionele noedels en ten tweede is de setting heel authentiek met lage tafels, een hoog dak met een vuur in het midden. Voor een menu ben je tussen de ¥1200-1900 / €7,70-12,20 kwijt.

Toen wij langs Shirakawago Purin no Ie liepen waren wij verkocht, dit is een pudding huis. Het is een charmant huis waar onwijs aardige mensen huisgemaakte pudding hebben gemaakt. Het is leuk om hier zelf een smaak te kiezen en te genieten van de pittoreske ambiance en smaakvolle lekkernij. Je betaalt ¥460 / €2,95 voor een pudding.

Wij hebben in de middag gegeten bij Gassho, omdat dit restaurant voor het openluchtmuseum Gassho-zukuri Minkaen ligt en hierdoor fijn kon combineren. Ook was het bij Gassho een stukje rustiger ten opzichte van de eetgelegenheden in het dorp. Een prima plek om te eten, porties zijn goed en smaken heerlijk. Je kunt hier traditionele gerechten bestellen, het menu is erg goed. Je betaalt hier ongeveer ¥1500-¥2300 / €9.60-14,75.

Tip: als je een liefhebber bent van het Japanse eten is een bezoek aan Osaka een aanrader. Osaka is namelijk de foodstad van Japan.

De reisverzekeringspolissen van World Nomads bieden dekking voor meer dan 150 activiteiten. Ontvang een offerte, dien een claim in, of koop of verleng je polis terwijl je onderweg bent.

Vervoer in Shirakawa-goVervoer Shirakawa-go

Om de Shirakawa-go bezienswaardigheden te ontdekken is wandelen de beste manier, omdat er simpelweg geen andere mogelijkheid is. In het dorp liggen alle bezienswaardigheden die je kunt bezoeken door te wandelen over kleine straten. Er is een busstation, alleen gebruik je deze als je weer doorreist naar je volgende bestemming.

Hoe kom je in Shirakawa-goBereikbaarheid Shirakawa-go

Shirakawa-go is prima bereikbaar vanuit verschillende steden, waaronder Takayama en Kanazawa. Om het te bereiken moet je de bus gebruiken, er is geen andere mogelijkheid qua openbaar vervoer. Vanuit Takayama kun je de bus nemen vanaf Takayama busstation. De bussen vertrekken vanaf 07:11 tot 16:21 en vertrekken ieder half uur.

Voor reizigers vanuit Kanazawa is er ook een busverbinding beschikbaar (vanaf 07:41 tot 16:10 en vertrekt iedere 30 minuten). Houd er rekening mee dat er geen JR pass wordt geaccepteerd voor deze busdiensten, je kunt ter plaatse tickets kopen.

Wij zijn vanuit Takayama met de bus gereisd naar hier en hebben bij aankomst ingecheckt en onze spullen achtergelaten bij de accommodatie waardoor we heel de dag de tijd hadden om Shirakawa-go te bezoeken. Je kunt ook vanaf Takayama met de bus reizen, je spullen achterlaten bij een kluisje op het station en in de namiddag doorreizen naar Kanazawa.

Naast Takayama en Kanazawa zijn er meerdere bestemmingen van waaruit je kunt vertrekken. Hieronder vind je informatie over de meest praktische locaties en de geschatte reistijden naar Shirakawa-go vanuit deze plaatsen.

  • Vanaf Takayama: 1 uur en 10 minuten
  • Vanaf Kanazawa: 2 uur
  • Vanaf Nagoya: 3 uur en 15 minuten
  • Vanaf Kyoto: 3 uur en 45 minuten

De beste periode om Shirakawa-go te bezoekenReisperiode Shirakawa-go

Shirakawa-go kun je heel het jaar door bezoeken, met iedere periode zijn voordelen.

Lente (maart-mei): de lente is top vanwege de bloeiende kersenbloesems die meestal in april te bewonderen zijn. De milde temperaturen maken het aangenaam om actief te zijn. In de lente is ook Himeji prachtig door de bloeiende kersenbloesems rond het kasteel.

Zomer (juni-augustus): de zomer brengt warme temperaturen met zich mee. Hoewel de dagen lang en zonnig zijn, kan het vochtig worden. Tijdens deze periode staan alle planten mooi in bloei wat prachtig is om te zien, vooral als je bij het openlucht museum Gassho-zukuri Minkaen bent waar ze veel bloemenvelden hebben.

Herfst (september-november): de herfst is qua temperatuur beter dan de zomer, omdat je dan niet de enorme hitte hebt. Het is een fijne periode om actief bezig te zijn en te genieten van de veranderende kleuren van de natuur.

Winter (december-februari): als winteractiviteiten en een sfeervol besneeuwd landschap je aanspreken, is de winter een geschikte periode om te bezoeken. Het traditionele dorp is dan bedekt in de sneeuw. De omliggende bergen bieden mogelijkheden voor wintersport

Disclaimer: de vernoemde prijzen in dit artikel over Shirakawa-go kunnen afwijken van de huidige situatie. Regelmatig doen wij onze artikelen updaten. Wil je ons een handje helpen om ook andere reizigers te helpen een zo goed mogelijk inzicht te geven, laat dan een comment achter met de laatste informatie. Dankje!

Meer zien in Japan

Wil je jouw vakantie naar Japan goed plannen, inclusief Shirakawa-go en andere leuke bestemmingen? Boek een vrijblijvend reis op maat gesprek met ons voor een reisadvies op maat. Benieuwd hoe wij werken? Ontdek onze werkwijze voor reizen op maat.

Als je hier bent zijn de meest voor de hand liggende plekken om naartoe te reizen: Takayama, Kanazawa en Nagoya. Op verschillende sites raden sommige het aan om vanuit deze plekken een tour te boeken om het dorp te bezoeken, maar doe dit niet. Het kost veel geld en is makkelijk zelf te doen. Je kunt makkelijk met het openbaar vervoer reizen en zelf alles op je eigen gemak ontdekken.

Als je onze reisroute van Japan volgt raden wij het aan om door te reizen naar Kanazawa, dit is een stad die rijk is aan historie en cultureel erfgoed, waar je verschillende wijken, een kasteel en een prachtige Japanse tuin kunt bezoeken.

Wanneer je vanuit Kanazawa komt kun je het beste reizen naar Takayama, een sfeervol stadje dat wij erg aanraden vanwege het historisch centrum met de traditionele houten huizen.

Ben je nieuwsgierig wat een vakantie naar Japan kost? In ons artikel over reiskosten Japan vind je handige tips om je reis goed en betaalbaar te plannen.

Naast de tips die je hebt gelezen over Shirakawa-go, raden wij aan om ons artikel over onze reisroute Japan te lezen. Hierin vind je inspiratie voor jouw eigen roadtrip door Japan, met routes die je langs zowel charmante dorpen als bruisende steden brengen. Of je nu op zoek bent naar een rustige plek om te hiken in Japan, zoals Kamikōchi, of juist een indrukwekkende stedentrip Japan wilt maken naar steden als Kyoto of Hiroshima, onze route helpt je op weg. Voor een compleet overzicht van reistijden, highlights en extra tips kun je ook onze uitgebreide reisgids Japan raadplegen.

Wil je meer persoonlijke tips en verhalen lezen over onze reizen door Japan? Laat je inspireren door onze reisverhalen

Een bezoek aan Shirakawa-go is wat ons betreft een unieke ervaring die je niet mag missen tijdens je reis door Japan. Of je nu komt voor de iconische Gassho-zukuri boerderijen, de rust van het plattelandsleven of het schilderachtige landschap: dit dorp weet echt te betoveren. Heb jij nog vragen of wil je jouw ervaring delen? Laat gerust een reactie achter!

Deel dit artikel

Inhoud

Gerelateerde blogs

Japanse Alpen: 10 leukste bezienswaardigheden

In de Japanse Alpen vind je imposante bergen tot charmante dorpjes, het is een hoogtepunt van je reis door Japan.
Lees verder

Is Japan duur – budgettips

Japan op een budget? Ontdek slimme tips om te besparen zonder dat je reis aan kwaliteit verliest.
Lees verder

Hakone Japan: 7 leukste dingen om te doen

Van warmwaterbronnen tot kunstmusea en uitzicht op Mount Fuji. Ontdek de topactiviteiten in Hakone.
Lees verder
TYM: #1 in reizen op maat

4.8

Wij geloven we dat elke reis uniek moet zijn, net als jij. Daarom specialiseren we ons in het samenstellen van reizen op maat, volledig afgestemd op jouw wensen en behoeften.

Boek een consult

Liever direct contact?

Geschreven door Cynthia & Alexander

Wij zijn avontuurlijke reizigers met een liefde voor natuur, actief buiten zijn en het ontdekken van leuke plekken. Via Travel Your Memories delen we onze ervaringen en helpen we jou om de wereld op jouw eigen manier te beleven. Vragen? Neem gerust contact met ons op!

Plan een consult
kanazawa
Reisroutes

Wij stellen een complete route samen langs steden, natuur en bezienswaardigheden, inclusief activiteiten en hotels.

Lees meer
hiroshima
Stedentrip

Verken Tokyo’s straten, Kyoto’s tempels of Nara’s rust. Japanse steden combineren eeuwenoude cultuur met moderne highlights.

Lees meer
Kamikōchi
Hiking

Van de Japanse Alpen tot Mount Fuji en Arashiyama’s bamboebos: Japan biedt wandelroutes voor elk niveau.

Lees meer

Reacties op dit reisverhaal

Wie zijn wij?

Wij zijn Cynthia & Alexander uit Noord-Brabant en reizen al sinds 2013 met de rugzak de wereld over. Wij zijn altijd op zoek naar avontuur, leuke plekken, mooie natuur en vooral een unieke ervaring. Met onze tips, routes en verhalen helpen we anderen om zorgeloos hun eigen droomreis te maken.

Boek een consult in
Path

Neem vrijblijvend contact op

10 jaar reiservaring
20+ landen
100+ reizen verzorgd
Boek een consult in

Neem vrijblijvend contact op

Laat ons jouw droomreis plannen – plan een afspraak

Cynthia & Alexander helpen je verder!
Wij geloven dat elke reis uniek moet zijn. Daarom stellen we niet zomaar een reis samen, maar creëren we een volledig op maat gemaakte ervaring. Afgestemd op jouw wensen, budget en reistempo. Zo hoef jij nergens over na te denken en geniet je van een perfect geregelde reis, tot in de kleinste details.
Direct contact

4.8

FAQ – antwoord op je vragen

Gerelateerde blogposts

Kamikochi wandeltips
Wandel door adembenemende valleien, langs kristalheldere rivieren en de mooiste bergen van Kamikochi.
Lees meerLees meer
Hiroshima stedentrip: 2-daagse gids
Twee dagen in Hiroshima: indrukwekkende gebouwen, bruisende wijkjes en lokale gerechten die je reis compleet maken.
Lees meerLees meer
Matsumoto: 11 bezienswaardigheden & tips
Ontdek het charmante Matsumoto: van het iconische kasteel tot verborgen cafeetjes en lokale markten.
Lees meerLees meer
Overzichtelijk Japan reisplanning
Plan je reis zonder stress! Hier vind je een duidelijk overzicht hoe je een reis naar Japan het beste kunt plannen.
Lees meerLees meer
Rondreis Japan van 3 weken
Drie weken Japan in één overzicht: highlights, routes en tips om het maximale uit je reis te halen.
Lees meerLees meer
Japan hotel tips per regio
Van capsulehotels tot luxe ryokans: dit zijn de beste verblijven per regio voor een onvergetelijke reis door Japan.
Lees meerLees meer
Is Japan duur – budgettips
Japan op een budget? Ontdek slimme tips om te besparen zonder dat je reis aan kwaliteit verliest.
Lees meerLees meer
Tokyo stedentrip reistips voor 3 dagen
Drie dagen Tokyo: futuristisch en traditioneel tegelijk. Hier vind je de beste tips om de stad op zijn best te beleven.
Lees meerLees meer
Dagtrip Nara
Nara staat vol schattige herten, imposante tempels en rustgevende parken voor een ontspannen dagtrip.
Lees meerLees meer